مسئولیت پذیری

اسلام، آیین تک‌روی و بی‌مسئولیتی نسبت به دیگران نیست؛ بلکه پیوند اجتماعی و مسئولیت عمومی افراد مسلمان را در تار و پود خود جای داده است. در اسلام نمی‌توان مسئولیت فردی را از مسئولیت اجتماعی جدا کرد. اگر مسیحیت رایج، طرفدار رهبانیت و نظریه «واگذاری کار خدا به خدا و کار قیصر به قیصر» است، در اسلام، انزوا و رهبانیت و ترک اجتماع، جایگاهی ندارد؛ چنان‌که پیامبر گرامی اسلام فرموده‌اند: لارهبانیه فی الاسلام؛(۱) «در اسلام رهبانیت نیست». آموزه‌های دینی به ما می‌گویند: راهبان شب، باید شیران روز باشند و یکی بدون دیگری، انحراف است: رهبان باللیل اسد بالنهار.(۲) همچنین بنا بر دستور دین، هر انسانی مسئولیتی دارد و همگی بازخواست خواهیم شد: کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته؛ «همه شما نگهبان‌اید و باید پاسخگوی رفتارتان با دیگران باشید».(۳) اصل «انسان‌دوستی» در اسلام ایجاب می‏کند که مؤمن نسبت به هم‌نوع خود ـ به‌ویژه مسلمانان ـ احساس مسئولیت کند و در این راه مجدّانه بکوشد. اما انسان‌دوستی دو چهره دارد: یکی مساعدت و یاری برای رفع نیازهای مادی و حل مشکلات زندگی مردم و رنج و فقر و بیماری و مانند آن، و دیگری، تلاش در جهت نجات انسان‏ها از گمراهی و فساد و انحراف.